سازمان امور مالیاتی کشور در اطلاعیهای به تشریح ظرفیت مادهٔ ۱۶۵ قانون مالیاتهای مستقیم برای جبران خسارت مؤدیان ناشی از «جنگهای تحمیلی دوم و سوم» پرداخته است. بر این اساس، مؤدیانی که در اثر این جنگها متحمل خسارت شدهاند میتوانند برای بهرهمندی از معافیت/کسری مالیاتی موضوع مادهٔ ۱۶۵، درخواست و مدارک مربوط را به ادارهٔ امور مالیاتی محل وقوع حادثه ارائه کنند. سازمان تأکید کرده که در صورتی که خسارت از سوی وزارتخانهها، نهادهای دولتی، شهرداریها، بیمهها یا مؤسسات عامالمنفعه جبران نشده باشد، میتوان معادل خسارت وارده را از درآمد مشمول مالیات همان سال یا سنوات بعد کسر کرد.
مفهوم مادهٔ ۱۶۵ و چه خساراتی را پوشش میدهد
مادهٔ ۱۶۵ قانون مالیاتهای مستقیم در مواردی تدوین شده که حوادث غیرمترقبه (از قبیل زلزله، سیل، آتشسوزی، آفات، خشکسالی و نیز رویدادهای ناشی از جنگ یا سایر سوانح) به افراد یا منطقهای خسارت وارد کند و آن خسارت از مسیرهای رسمی (دولت، بیمه و...) جبران نشده باشد. در چنین حالتی وزارت امور اقتصادی و دارایی میتواند میزان خسارت را معادلاً از درآمد مشمول مالیات مؤدی در همان سال یا سالهای بعد کسر نماید تا بار مالیاتی کاهش یابد و جبران جزئی هزینهٔ تولید یا سرمایهگذاری فراهم شود.
نحوهٔ تعیین میزان خسارت برای مؤدیان دفترنویس
اطلاعیه سازمان تأکید کرده که برای مؤدیانی که براساس قانون دفاتر قانونی نگهداری میکنند و درآمد مشمول مالیات آنها از طریق رسیدگی به دفاتر و اسناد تعیین میشود، میزان خسارت وارده مطابق شروط فصل «هزینههای قابل قبول و استهلاکات» قانون مالیاتهای مستقیم تعیین خواهد شد. بهعبارت دیگر، خسارات واردشده باید مستند و قابل شناسایی در دفاتر و اسناد حسابداری باشند تا بتوانند بهعنوان کاهندهٔ درآمد مشمول مالیات در همان سال یا سنوات بعد لحاظ شوند. این تعیین ممکن است شامل حذف یا کاهش داراییهای استهلاکپذیر، شناسایی زیان ناشی از امحاء یا ضبط موجودیها و سایر هزینههای قابل اثبات باشد.
چه مدارکی باید ارائه شود و کجا درخواست بدهم
سازمان امور مالیاتی در اطلاعیه اعلام کرده مؤدیان میتوانند «درخواست خود را به همراه مدارکی که در اختیار دارند» به ادارهٔ امور مالیاتی محل وقوع حادثه ارائه کنند. گرچه فهرست رسمی مدارک در متن اطلاعیه کامل نشده، مدارک معمول و توصیهشده عبارتاند از: صورتجلسهٔ خسارت یا گزارش رسمی نهادهای مربوط (مثلاً گزارش فرمانداری یا بخشداری)، گزارش بیمه (در صورت وجود)، فاکتورها و اسناد خرید و فروش یا فهرست موجودیها، صورتحسابهای بانکی، دفاتر قانونی و اسناد حسابداری، تصاویر یا مستندات فوتی/خرابی، و هر مدرک دیگری که نشاندهندهٔ ارزش خسارت باشد. بهتر است متقاضیان پیش از مراجعه، با ادارهٔ امور مالیاتی محل تماس بگیرند و لیست مدارک موردِ قبول آن اداره را استعلام کنند.
تفاوت حالتهایی که خسارت جبران شده یا نشده است
نکتهٔ مهم این است که فقط خساراتی قابل کسر از درآمد مشمول مالیات هستند که «از طریق وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، شهرداریها، سازمانهای بیمه یا مؤسسات عامالمنفعه» جبران نشده باشند. به عبارت دیگر: اگر برای مثال بخشی از خسارت شما توسط بیمه پرداخت شده یا دولت کمکهزینهٔ جبران کرده باشد، همان مقدار نباید دوباره از درآمد کارمزدی یا مشمول مالیات شما کسر شود. بنابراین در مدارک، رسید یا مستندات مربوط به هرگونه جبران دریافتشده باید ارائه گردد تا میزان خالص خسارت تعیین شود.
نکات اجرایی و توصیههای کاربردی برای مؤدیان
- پیش از مراجعه، کلیهٔ دفاتر، اسناد حسابداری و فاکتورها را مرتب و قابل ارائه کنید؛ مستندسازی دقیق ارزش داراییهای از دسترفته یا آسیبدیده شانس پذیرش را افزایش میدهد.
• اگر بیمهای یا کمک دولتی دریافت کردهاید، اسناد پرداخت را حتماً همراه داشته باشید تا از دو بار کسر جلوگیری شود.
• در موارد پیچیده (مثلاً خسارت به داراییهای استهلاکپذیر یا واحدهای تجاری بزرگ)، استفاده از مشاور مالیاتی یا حسابرس رسمی میتواند در محاسبه و تنظیم مستندات مفید باشد.
• پیش از ارسال درخواست، با اداره امور مالیاتی محل تماس بگیرید و از فرمت فرمها و فرآیند رسیدگی آگاه شوید تا مراجعهٔ شما کامل و بدون نیاز به تکرار باشد.
• نگهداری نسخهٔ کپی از مدارک ارائهشده و ثبت شمارهٔ پیگیری درخواست برای پیگیریهای آتی ضروری است.
سوالات متداول
۱) آیا همهٔ مؤدیان آسیبدیده میتوانند از این معافیت استفاده کنند؟
مشروط به اینکه خسارت وارده از منابع رسمی (دولت، بیمه و غیره) جبران نشده باشد و بتوانند مدارک و شواهد خسارت را به ادارهٔ امور مالیاتی ارائه کنند. همچنین نحوهٔ محاسبه برای مؤدیان دفترنویس و غیردفترنویس ممکن است متفاوت باشد؛ در اطلاعیه فعلی سازمان بر مؤدیان دفترنویس تأکید شده است.
۲) آیا مبلغ خسارت همانجا از مالیات سال جاری کسر میشود؟
بله؛ معادل خسارت میتواند از درآمد مشمول مالیات همان سال کسر شود و در صورت نیاز از سنوات بعدی نیز قابل کسر است، مشروط به تشخیص مأموران مالیاتی و مستندات ارائهشده.
۳) اگر قبلاً خسارت من بیمه شده باشد، چه میشود؟
مبلغ پرداختی از بیمه باید در اسناد ارائه شود؛ فقط خالص خسارتِ جبراننشده میتواند مبنای کسر از درآمد مشمول مالیات قرار گیرد.
۴) من چه زمانی باید مراجعه کنم و آیا مهلت مشخصی اعلام شده؟
اطلاعیه تنها به امکان ارائه درخواست نزد اداره امور مالیاتی محل اشاره کرده و مهلت مشخصی اعلام نشده است؛ بهتر است هر چه زودتر مدارک را تهیه و با اداره ذیربط هماهنگ کنید تا روند رسیدگی آغاز شود.
منبع: اطلاعیه سازمان امور مالیاتی کشور. اگر مایل باشید، میتوانم یک چکلیست آمادهٔ چاپ برای جمعآوری مدارک و نمونهٔ متن درخواست جهت ارائه به اداره مالیاتی برایتان تهیه کنم.