توجه: متن منتشرشده در گزارش اولیه، برخی جزئیات آییننامه را بهصورت کلی بیان کرده است. بررسی متن آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو نشان میدهد معافیت خودروهای فرسوده از محدودیتها شرایط و استثناهای مشخصی دارد و نباید آن را مجوزی بدون قید برای تردد یا نقلوانتقال در همه شهرها دانست.
بر اساس آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، مالکان خودروهای فرسوده میتوانند با ثبتنام در سامانه اسقاط و اعلام آمادگی برای خارج کردن خودرو از چرخه حملونقل، تا زمان فراهم شدن شرایط لازم و اعطای تسهیلات، از بخشی از محدودیتهای قانونی مربوط به خودروهای فرسوده مستثنی شوند. سقف این مهلت در آییننامه، حداکثر پنج سال تعیین شده است.
این حکم با هدف ایجاد فرصت برای مالکان خودروهای فرسوده و جلوگیری از بلاتکلیفی آنها در دورهای پیشبینی شده است که ظرفیت اسقاط، منابع مالی و طرحهای جایگزینی بهتدریج در اختیار گروههای مختلف قرار میگیرد. با این حال، ثبتنام بهتنهایی به معنای اسقاط خودرو، دریافت خودروی جایگزین یا برخورداری قطعی از تسهیلات نیست.
معافیت پنجساله دقیقاً شامل چه خودروهایی میشود؟
مطابق تبصره یک ماده چهار آییننامه، خودروهای فرسودهای که در سامانه ثبتنام کرده و برای اسقاط اعلام آمادگی کردهاند، با رعایت اولویتهای تعیینشده، حداکثر تا پنج سال و تا زمان ایجاد شرایط لازم و اعطای تسهیلات از طریق سامانه، از محدودیتهای مربوط به خودروهای فرسوده موضوع ماده ۸ قانون هوای پاک مستثنی هستند.
بنابراین، مدت پنجساله یک مهلت مطلق و مستقل از سایر شرایط نیست. آغاز و ادامه این معافیت به ثبت اطلاعات در سامانه، اعلام آمادگی مالک، رعایت اولویتهای نوسازی و فراهم نشدن شرایط اسقاط یا تسهیلات بستگی دارد. همچنین وزارت صنعت، معدن و تجارت مکلف است در پایان هر سال فهرست خودروهای مشمول معافیت را به پلیس راهور اعلام کند.
آیا ثبتنام، تردد خودرو را در همه شهرها آزاد میکند؟
قانون هوای پاک برای خودروهای فرسوده محدودیتهایی در زمینه تردد، نقلوانتقال، خریدوفروش، صدور گواهی معاینه فنی و برخی خدمات مرتبط تعیین کرده است. آییننامه اجرایی ماده ۱۰، برای خودروهایی که در سامانه ثبت شده و آماده اسقاط هستند، استثنایی موقت در نظر گرفته است؛ اما این استثنا باید در چارچوب متن آییننامه و مقررات اجرایی پلیس راهور اعمال شود.
در نتیجه، نمیتوان صرفاً بر اساس ثبتنام اینترنتی، تردد خودرو را در تمام شرایط و بدون بررسی وضعیت آن قطعی دانست. مالک باید اطلاعات خودرو و وضعیت ثبتنام را بهدرستی در سامانه وارد کند و منتظر اعلام رسمی یا فراخوان مربوط به گروه خودرویی خود باشد. پس از ایجاد شرایط لازم و اعطای تسهیلات، ادامه استفاده از معافیت به اقدام مالک برای خروج خودرو از ناوگان وابسته است.
نقلوانتقال خودروهای فرسوده چه محدودیتی دارد؟
یکی از مهمترین نکات آییننامه، تفاوت میان معافیت از محدودیتهای خودروهای فرسوده و امکان نقلوانتقال یا تعویض پلاک در همه موارد است. ماده شش آییننامه تصریح میکند که نقلوانتقال و تعویض پلاک خودروها به کلانشهرها پس از رسیدن به سن فرسودگی ممنوع است و مشمول معافیت ثبت در سامانه موضوع تبصره یک ماده چهار نمیشود.
به بیان ساده، خبر منتشرشده نباید چنین برداشتی ایجاد کند که هر خودروی فرسوده ثبتشده در سامانه، بدون هیچ محدودیتی امکان انتقال یا تعویض پلاک دارد. جزئیات انتقال، مقصد خودرو، نوع خدمت انتظامی و مقررات مربوط به کلانشهرها باید هنگام انجام معامله از پلیس راهور یا مراکز رسمی مربوط استعلام شود.
اولویت اسقاط با کدام گروههاست؟
آییننامه برای نوسازی خودروهای فرسوده، اولویتهایی را در نظر گرفته است. در متن مقررات، طرحهای مرتبط با حملونقل عمومی و گروههایی مانند تاکسیها در جدول اولویتها جایگاه مشخصی دارند. این موضوع باعث میشود زمان فراخوان و تأمین تسهیلات برای خودروهای شخصی الزاماً با خودروهای عمومی یکسان نباشد.
به همین دلیل، ممکن است همه مالکان ثبتنامشده بلافاصله به مراکز اسقاط معرفی نشوند. ثبتنام، اعلام آمادگی مالک را ثبت میکند، اما زمان فراخوان به ظرفیت طرحها، منابع تسهیلاتی، نوع خودرو و اولویتهای اعلامشده بستگی خواهد داشت.
اگر مالک پس از فراخوان اقدام نکند چه میشود؟
طبق تبصره دو ماده چهار، دارندگان خودروهایی که پس از ایجاد شرایط لازم و اعطای تسهیلات، نسبت به خروج خودروی فرسوده از ناوگان اقدام نکنند، پس از اعلام وزارت صنعت، معدن و تجارت به پلیس راهور، با ممنوعیت تردد و سایر محدودیتهای موضوع ماده ۸ قانون هوای پاک روبهرو خواهند شد.
بنابراین، معافیت پنجساله را باید فرصتی برای تکمیل فرآیند اسقاط یا جایگزینی دانست، نه حذف دائمی تکلیف قانونی. مالکان خودروهای فرسوده بهتر است پس از ثبتنام، اطلاعات خود را در سامانه پیگیری کنند، اطلاعیههای رسمی را بررسی کنند و در صورت دریافت فراخوان، مهلتها و مدارک اعلامشده را جدی بگیرند.
جمعبندی
اصل خبر درباره پیشبینی مهلت حداکثر پنجساله برای خودروهای فرسوده ثبتشده در سامانه اسقاط، با متن آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو همخوانی دارد. با این حال، این مهلت مشروط است، به زمان ایجاد شرایط و اعطای تسهیلات ارتباط دارد و شامل همه انواع نقلوانتقال و تعویض پلاک، بهویژه انتقال به کلانشهرها، نمیشود. همچنین پس از اعلام فراخوان و فراهم شدن امکانات، خودداری مالک از اسقاط میتواند موجب لغو معافیت و اعمال محدودیتهای قانونی شود.
منبع رسمی و پیگیری
مبنای این گزارش، متن آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، مصوب هیئت وزیران در ۱۷ دی ۱۴۰۲ و منتشرشده در ۲۰ فروردین ۱۴۰۳ است. برای پیگیری وضعیت ثبتنام، فراخوانها و فرآیندهای اجرایی، مالکان باید اطلاعیههای وزارت صنعت، معدن و تجارت، ستاد نوسازی ناوگان حملونقل و پلیس راهور را از مسیرهای رسمی دنبال کنند.